GUINÉ-BISSAU   

    impressies en beelden       

15 november 2018

interview met Jan van Maanen

Vlak voor mijn terugkomst naar Bissau vanuit India kreeg ik een update via de kekke reis-app van Buitenlandse Zaken met een vernieuwd reisadvies waarin o.a. stond dat het honorair consulaat in Bissau tijdelijk gesloten was. “Och, natuurlijk,“ dacht ik, “consul Jan is deze maand 70 jaar geworden en nu zit het er natuurlijk op voor hem, straks een afscheidsfeestje.” Vorige week bezocht ik hem voor een afscheidsinterview en leerde ik dat mijn veronderstelling niet helemaal of zelfs helemaal niet klopte:

Jan, we hebben elkaar even niet gezien, ik was weer in India en jij bent net ook even in Nederland geweest. Jij bent geen consul meer, heb ik begrepen. Zeventien jaar lang was je in Bissau de honorair consul voor Nederland, voor de Britten zelfs 30 jaar. Nu ben je consul af. Is het bereiken van de 70-jarige leeftijd de aanleiding en zo ja, is dat dan gebruikelijk ? 

Aanvankelijk leek dat zo te zijn, ja. Zo’n twee jaar geleden kreeg ik bericht van de Nederlandse ambassade in Dakar dat mijn contract als honorair consul niet met de gebruikelijke 5 jaar zou worden verlengd, maar met slechts 20 maanden. Dit omdat ik in oktober 2018 70 jaar zou worden en die leeftijd is het maximum voor een honorair consul, zo werd gezegd. Niets bleek echter minder waar. Toen ik in april dit jaar op de grote HC conferentie in Den Haag in het Kurhaus was, struikelde ik over de HCs van 70+ jaar (zelfs twee van 78 jaar!). Ik begreep toen dat die 70 jaar regel niet in beton gebeiteld was maar gold als orientatie. Terug in Bissau heb ik bezwaar aangetekend bij de ambassade tegen mijn leeftijdontslag.

En wat gebeurde er toen ?

In juli dit jaar werd mij gevraagd om dat bezwaar in te trekken. Zo niet dan zou ik de ware reden van mijn ontslag horen en “dat moet je niet willen”. Ik was natuurlijk razend benieuwd wat die “ware” reden dan wel was en ik heb dus mijn bezwaar niet ingetrokken.

En toen kreeg je die ware reden te horen ?

Ja, maar dat was weinig zeggend, het ging over “verstoorde verhoudingen”. De ware reden was dat men van me af wilde omdat ik te lastig was. Ik stelde vragen die ik kennelijk niet mocht stellen. Ik deed voorstellen, die ik niet mocht doen. Maar dat zeiden ze alleen en dat stond niet zwart op wit. De ambassade gooide het toen op maar op die “verstoorde verhoudingen” met de diverse chefs de poste (ambassadeurs, rg) en Den Haag nam dat over.

Maar hoe raakten die verhoudingen dan zo verstoord ?

Er was bijvoorbeeld het jaarverslag van het consulaat, die jij op je site jarenlang hebt gepubliceerd nadat ze door de ambassade waren goedgekeurd. Die jaarverslagen waren ooit ontstaan rond 2002 of 2003 maar waren niet verplicht en eigenlijk een spontane activiteit van mijn kant. Mijn jaarverslag 2013 werd afgekeurd door de toenmalige ambassadeur Kleiweg de Zwaan.

Ja, dat herinner ik me, ik kon het toen ook niet op mijn site zetten. Wat was de aanleiding van die afkeuring ?

Ik had kritiek op het reisadvies voor Senegal. Dat gaf een negatief reisadvies voor de Casamance en daarin stond o.a. dat reizen via de N5, van de grens met Gambia naar de grens van Guiné-Bissau, sterk afgeraden werd. De Casamance werd als levensgevaarlijk afgeschilderd. Aanleiding daarvoor was de aanwezigheid van de gewapende onafhankelijkheidsbeweging MFDC die wel eens auto’s overvielen en ook was er in 2003 een incident bij Bignona geweest, waarbij een UN medewerker werd doodgeschoten. Sindsdien is die weg beveiligd door het Senegalese leger en is er nooit meer iets gebeurd. Toch werd het reisadvies 10 jaar lang nooit aangepast. Ik suggereerde aanpassing van dat advies want een niet-serieus advies is aan slijtage onderhevig. Zoals je weet, vliegen ieder jaar tientallen Nederlanders, aangetrokken door de lage ticket prijs van Corendon en Arke, naar Banjul om daarna met de auto naar Bissau te reizen, via Ziguinchor, dus dwars door de Casamance. Ik schreef toen dat de ambassade geen idee had hoeveel Nederlanders er jaarlijks gedurende een paar uur (van grens Gambia/Senegal tot grens Senegal/Guiné-Bissau doe je in minder dan 3 uur) in de Casamance waren. De ambassadeur nam dat hoog op. “Dit is een belediging van mijn staf op de ambassade want natuurlijk weten we dat!” Op mijn vraag van “hoe dan?” werd gereageerd dat hij het jaarverslag afkeurde en het in Dakar in een diepe la zou opbergen.

Niet zo diplomatiek, zou je zeggen, hoe liep dat af ?

Tegen zoveel dommigheid kun je toch niet op ? Ik besloot Kleiweg de Zwaan, dus de ambassadeur van destijds,  maar “uit te zitten”. Later, toen hij inmiddels teruggeplaatst was naar Den Haag, vroeg ik een ambassademedewerker wat zij er van vonden ? Had de ambassade misschien iemand die langs de weg zat te turven? “Nee, natuurlijk wisten wij dat niet”, zei die medewerker, “maar hij had de pest aan je omdat je over Guiné-Bissau zoveel beter geïnformeerd was dan hij.”

Maar Theo Peters,  de opvolger van Pieter Jan Kleiweg de Zwaan,  is toch een heel aimabele man, hoe kon het dan opnieuw verkeerd gaan ?

Theo Peters is inderdaad een zeer aimabele man, niet zo’n bal als zijn voorganger.

Maar wat ging er dan toch mis ?

In augustus 2017 ging ik voor een enkeloperatie naar Nederland. Meteen na de operatie in september mailde ik hem dat ik twee maanden moest revalideren en dat dit een mooie gelegenheid was om mijn boek uit te geven. Ik vertelde hem zelfs waar het boek over ging. Hij reageerde met: “Beterschap en tot ziens in Dakar in november”. In november in Dakar, kreeg ik de wind van voren: “Je hebt zonder medeweten van het ministerie een boek uitgegeven, Den Haag is woedend”. Ik herinnerde hem aan mijn mail van september, maar hij ontkende er iets van af te weten. Later, terug in Bissau heb ik hem zijn reactie van toen gestuurd en sindsdien heeft hij het er niet meer over gehad. Honorair consuls corresponderen niet met Den Haag, dat doet de ambassade dus de ambassade had iets kunnen doen met dat aanstaande boek van me. Ook de Eerste Secretaris en de consul waren van het boek op de hoogte. Maar de toon was gezet. De consul van de ambassade, een man met een denkraam niet groter dan zijn bureaurand, vergoedde bepaalde kosten van ons verblijf in Dakar ook niet. Zijn reactie was dat ze alleen honorair consuls benoemden die geld zat hadden, dus dat ik niet moest zeuren. Mijn protest tegen die redenering werd weggewuifd door Theo Peters,  hij stond achter zijn consul.

En dat leidde opnieuw tot verwijdering ?

Ja, maar er was meer. Mijn kleinzoon Trevor werd 5 en had een nieuw paspoort nodig. Die moest daarvoor verschijnen op de ambassade in Dakar om “geïdentificeerd” te worden. Ik tekende bezwaar aan want wat valt er te identificeren? Aan de pasfoto (als baby) heb je niet zo veel. Een handtekening was uiteraard ook niet gezet en vingerafdrukken worden bij kinderen onder de 12 jaar niet afgenomen. Dus waar identificeer je zo’n kind op? DNA misschien? Een officiële verklaring van mij zou toch voldoende moeten wezen, zou je denken. De reactie was dat honorair consuls daartoe niet langer bevoegd waren. Dus Trevor moest naar Dakar, (met zijn moeder uiteraard) om geïdentificeerd te worden en dat kan men daar doen op gelaatskenmerken!  De vader was daar niet voor nodig! Later is nog voorgesteld dat Theo Peters, op bezoek aan Bissau, Trevor zou identificeren. Dat truukje kent hij dus ook? Theo Peters kwam uiteindelijk niet. Kom nou toch, “gelaatskenmerk identificatie” heb je het ooit zo dol en onbetrouwbaar meegemaakt? Inmiddels had ik discussies over alles met de ambassade. De moord op Mike Daniels.........

Moord op Mike Daniels, sorry, ik heb dikwijls in India gezeten de laatste jaren, wie is in vredesnaam Mike Daniels ? Er zullen meer Nederlanders zijn die niet weten wie dat is.

Oh, dat is hier uitgebreid in de lokale pers geweest. Mike Daniels was een Nederlandse meneer die zich in 2016 vestigde in São Domingos. Hij had daar een handeltje in wat onduidelijke tweede hands spullen. Hij reed met een oud vrachtwagentje tussen Banjul en Guiné-Bissau. Op een dag meldde hij zich bij mij. Hij was bestolen en was laptop, telefoon en zijn paspoort kwijt. Ik heb de “noodpaspoort procedure” opgestart. Ik mocht van de ambassade daarna dat paspoort uitschrijven en hij vertrok naar Frankrijk (!) om vanuit daar een nieuw Nederlands paspoort aan te vragen. Ik zag hem daarna nooit meer terug. Een jaar later werd ik gebeld (ik was toen even in Nederland) door een huilende vrouw in Frankrijk (zijn ex ?) dat Mike waarschijnlijk was vermoord. De politie in Bissau had ook door dat Mike verdwenen was en ze hadden al een verdachte opgepakt die in de oude auto’s van Mike rondreed. De politie vroeg of ik een handtekening van Mike ergens op papier had. Dat had ik dus van die aanvraag voor dat noodpaspoort. Maar die handtekening mocht ik de politie niet geven want die was privé volgens de consul van de ambassade. Daardoor vertraagde het onderzoek. De regentijd zette in en de natuur begon te groeien en vind dan nog maar eens een graf in de jungle. De verdachte is uiteindelijk alleen veroordeeld voor het vervalsen van documenten (men vond die handtekening van Daniels later ergens anders) en niet voor moord, want er is geen lijk.

En dan was er nog het gedoe met vingerafdrukscans door honorair consuls. Het meisje aan de balie in Dakar is wel bevoegd om die af te nemen en de door de koning benoemde honorair consul niet. Daarom moet iedereen in het buitenland naar een ambassade of een consulaat generaal. Woon je bijvoorbeeld op Hawaii, daar 600 Nederlanders, meest gepensioneerden, dan moet je naar San Francisco, 6 uur vliegen. Woon je in Perth in Australië, dan moet je naar Sydney, 3.000 km verderop. En wij moeten dus naar Dakar, waar je drie dagen en veel geld voor ticket en hotel aan kwijt bent. En dat voor de eenvoudige handeling van 2x 2 minuten van de vingerafdrukscan. Ik heb na de Kurhaus conferentie namens 250 honorair consuls bezwaar gemaakt tegen deze praktijk en het ministerie dringend verzocht de honorair consuls de bevoegdheid te geven om vingerafdrukscans te maken, maar helaas.

Je werd niet serieus genomen.

Men wilde in Dakar van deze lastpost af en dus is het consulaat in Bissau nu gesloten. Een eventuele nieuwe kandidaat consul moet wel weten of die wel voor zo’n rare, weinig flexibele tent wil werken.

En waarom wilden de Britten ook van je af ?

Die vonden al eerder dat ze voor één residente Brit het consulaat niet meer open konden houden.

Ja, dat is te begrijpen. Jan, wat een wat bizar einde van een lange diplomatieke loopbaan. En een beetje of misschien wel erg zuur, hoe ervaar je dat zelf ?

Ach, tegen zoveel tegenwerking, lafheid en dommigheid kun je niet op. Buitenlandse Zaken is de afgelopen 10 jaar sterk veranderd. In mijn kerstmail, volgende maand, zal ik daar meer aandacht aan besteden. BuZa is mijn BuZa niet meer en ik kon niet meeveranderen met die nieuwe politiek die niet meer bedoeld is om Nederlanders in het buitenland te ondersteunen maar om baantjes te garanderen van enkelen. 

En een afscheidsfeest, zit dat er nog in ?

Een afscheidborrel is me wel aangeboden door Theo Peters, maar dat heb ik geweigerd. Dit is voor niemand iets om te vieren.

En wat gaat dit einde betekenen voor de hier wonende Nederlanders ? Om het maar bij mezelf te houden: jij hielp me altijd aan “een bewijs van leven” voor het pensioenfonds en je hebt me jaren geleden bij ernstige ziekte in overleg met mijn verzekering naar Nederland laten vervoeren met S.O.S.- International. En dan hebben we het nog niet over de koningsdagfeesten. Wie gaat daar straks allemaal voor zorgen ? Dakar ?

Wat Koningsdag betreft moeten we zelf maar ergens onder een boom gaan zitten met een kratje bier. Verklaringen van “In leven” worden ook door het gemeentehuis van Bissau afgegeven, zo begrijp ik en misschien ook wel bij het Nationale Notariaat. Van overleden Nederlanders, Nederlanders in de gevangenis of anders in de problemen, verloren paspoorten, zal Dakar zich iets moeten aantrekken en er op reageren. Mijn contacten circuit is niet langer beschikbaar voor de ambassade. Ze zullen het zelf moeten uitzoeken vanaf nu. Maar reken nergens op. Bij Buitenlandse Zaken staat het belang van de Nederlander in het buitenland op een laag pitje. Ze zijn tegenwoordig meer met zichzelf bezig, met het behouden van baantjes. Dus probeer alles zo veel mogelijk zelf op te lossen. Vernieuw je paspoort ruim op tijd, als je in Nederland bent.

Jan, hartelijk bedankt voor dit interview en veel sterkte bij het “afkicken” van je oude verantwoordelijkheden, je bent pas 70, dus de wereld ligt nog open.

Ik kan nu mooi werken aan mijn tweede boek. Het eerste is bijna uitverkocht. De laatste exemplaren staan op Marktplaats en die zijn daar te bestellen. (https://link.marktplaats.nl/m1344102066).

Daarnaast heeft een belangrijke Guinese politicus me gevraagd in zijn team te komen, als zijn partij de a.s. verkiezingen wint en die uitnodiging neem ik heel serieus. Tenslotte is er ook nog veel te bouwen bij de Mavegro, dus daar ga ik me ook op storten.

Succes daarmee !

NB:

-     dit interview is met de volledige instemming van Jan geplaatst;

-     BuZa is in de gelegenheid gesteld op het interview te reageren. Eind april 2019 heeft BuZa nog niet gereageerd en dat gebeurt natuurlijk ook niet meer. 

**********

 

6 juli 2018 

commentaar van Jan Vincent Kuyvenhoven

 

De Nederlandse arts Jan Vincent Kuyvenhoven schreef op mijn uitnodiging onderstaand commentaar bij de onderzoeksuitkomsten van de West African Health Organisation (WAHO) m.b.t. de prevalentie van tuberculose in Guiné-Bissau (zie 26 juni op de pagina "Guiné-Bissau op Europese en Amerikaanse websites"). Hij werkte van 1982-84 als arts in het zuiden van Guiné-Bissau (Empada) en sinds 2008 als tbc-consulent in diverse landen in Afrika (inclusief Guiné-Bissau). Hij en zijn vrouw Anke startten in 2014 Stichting Sanjuna om diverse activiteiten in Empada te ondersteunen, waarvoor hij iedere 4-6 maanden Guiné-Bissau bezoekt. http://www.sanjuna.nl 

"Tuberculose is in Guiné-Bissau één van de belangrijke infectieziekten, zowel wat betreft ziektelast en als doodsoorzaak. De ziekte behoort met malaria, HIV/AIDS, longontsteking en diarree tot de top 5 van de infectieuze ziekten in Guiné-Bissau qua ziektelast en sterfte.

Tuberculose is veelal een ziekte van de longen en wordt door hoesten overgebracht van de ene mens op de andere. Het kan op allerlei andere plaatsen in het lichaam voorkomen, ook zonder gelijktijdige manifestatie in de longen: botten (wervelkolom, gewrichten), nieren, hersenen enzovoort.

Reeds in de tijd van Portugese overheersing was er een specifiek bestrijdingsprogramma voor tuberculose met, volgens Portugees gebruik, diagnostiek- en behandelcentra gescheiden van de rest van de gezondheidszorg. Dat wijst er op dat ook in die tijd al een fors tbc-probleem bestond. Sinds de onafhankelijkheid is het probleem niet minder geworden, zoals ook geldt voor veel andere gezondheidsproblemen.

De laatste jaren wordt in Guiné-Bissau jaarlijks bij 2.000-2.300 mensen tuberculose vastgesteld, die in principe met een behandeling van 6 maanden medicijnen weer kunnen zijn genezen, mits de behandeling volgens voorschrift wordt gevolgd en afgemaakt. Concreet werd in 2016 bij 126 per 100.000 inwoners tuberculose vastgesteld (Nederland: 6/100.000). Bij 1-2% van de patiënten blijkt het een zgn. multiresistente vorm van tuberculose te betreffen, waarvoor een intensiever, langduriger en kostbaarder behandeling is vereist. Dit wordt in de laatste jaren beter herkend, omdat er betere diagnostische faciliteiten zijn ontwikkeld, bijvoorbeeld de zgn. ‘GeneXpert laboratoriumtest’ die binnen een dag uitslag geeft op de vraag of het een multiresistente stam betreft. De laatste decennia nam tuberculose in Afrika ten zuiden van de Sahara sterk toe vanwege de HIV-epidemie: personen met een door HIV verzwakt immuunsysteem ontwikkelen vaker en sneller tuberculose. In Guiné-Bissau is 3 % van de volwassenen met HIV1 besmet, wat ook zorgt voor extra tbc-gevallen.

In het gehele land komt tuberculose voor. In de statistieken ligt het zwaartepunt in Bissau en Biombo. Dit komt omdat veel patiënten met een vermoeden van tuberculose uit zichzelf naar het nationale tbc-ziekenhuis (Hospital Raoul Follereau) in Bissau gaan (hoewel in de regio’s diagnostiek en behandeling in principe ook beschikbaar zijn), dan wel naar het ziekenhuis in Cumura (Biombo) – van oudsher een lepra- en tbc-ziekenhuis.  

Het werkelijke aantal jaarlijkse tbc-gevallen (‘incidentie’) wordt door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor Guiné-Bissau hoger geschat dan voor de buurlanden. De modellen die de WHO voor deze schatting gebruikt zijn lastig te doorgronden en zijn nogal eens onderwerp van discussie en kritiek. Aangenomen kan worden dat in Guiné-Bissau maar een deel van het werkelijke aantal tbc-gevallen wordt herkend en behandeld. Maar of dat 40 of 80% is, is moeilijk hard te maken. Waarschijnlijk ligt de waarheid voor Guiné-Bissau ergens in het midden. In de buurlanden is niet zozeer het aantal jaarlijks vastgestelde tbc-gevallen lager (Senegal, Guiné-Conakry, Gambia kennen allen tussen de 90-120 geregistreerde tbc-patiënten per 100.000 inwoners per jaar - Guiné-Bissau 126/100.000), maar de schatting door de WHO van het totaal aantal tbc-gevallen (wel-  en niet ontdekt) is veel lager: Guiné-Bissau 374/100.000 en in de buurlanden tussen de 140-180/100.000 inwoners. Waarom de WHO de incidentie in Guiné-Bissau zoveel hoger inschat, heeft mogelijk te maken met de (ook relatieve) zwakte van het systeem van gezondheidszorg. En de lage geschatte tbc-incidentie in Togo met het relatief goede tbc-bestrijdingsprogramma." 

**********