BOEKEN

 

 

 

                     laatst bijgewerkt: 5 november 2017

_______________________________________        
32.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Paulo Freire

Pedagogy in Progress

The Letters to Guinea Bissau

Bloomsbury, 2016

ISBN: 978-14742-6892-9

Dit onlangs heruitgegeven boek zag voor het eerst het licht in 1978, toen "we allemaal" nog dachten dat de toekomst en de wereld maakbaar waren als we ons maar wilden baseren op communistisch en socialistisch gedachtengoed. Ik kreeg de eerste druk cadeau van een goede vriend die mij in 2006 in Bissau bezocht. Het werd wel eens tijd er hier iets over te zeggen. Het boek is ontroerend oprecht in het directe, geestdriftige en vriendschappelijke aanspreken door Freire van Mário Cabral - de staatssecretaris van onderwijs en cultuur van de eerste regering -  in hun beider streven naar een betere wereld voor de "onderdrukten der aarde".

"Pedagogy in Process presents a first-hand account of the most comprehensive attempt yet to put into practice Paulo Freire's theory of education within a real societal setting. When Guinea Bissau on the West African coast declared independence in 1973 the rate of illiteracy in its adult population was ninety percent. The new government faced the enormous task of educating its citizens. With Freire as collaborator and advisor the government launched a huge grass-roots literacy campaign and this book is Freire's memoir of that campaign. Those familiar with Freire's work will identify his ongoing insistence on the unity between theory and practice, mental and manual work, and past and present experience. This is essential reading for anyone interested Freire's revolutionary ideas on education and the transformative power they hold when applied to society and the classroom."

oktober 2017

_____________________________________

31.

 

 

 

 

 

 

 

Nuno Tiago Pinto

Os Combatentes Portugueses do ESTADO ISLAMICO

A Esfera dos Livros, Lisboa, 2015 

ISBN: 978-989-626—686-8

In het in 2015 verschenen boek van de journalist en schrijver Nuno Tiago Pinto "Os combatentes Portugueses do Estado Islámico"  wordt een even indringend als verontrustend beeld gegeven van de werving van jonge Portugese moslims - hoofdzakelijk via de sociale media - door IS om bij te dragen aan de herovering van Al-Andaluz (het islamitische deel van het huidige Spanje en Portugal van voor de kruistochten). Meerdere van die jonge Portugezen zijn als leden van de tweede of derde generatie opgegroeid in Nederland, Luxemburg en Frankrijk. Het boek geeft ook gesprekken weer met twee jongens uit Guiné-Bissau, die zich in Portugal, wonend in een van de immigrantenwijken aan de treinroute Linha de Sintra in Lissabon,  tot strijder voor de IS hebben ontwikkeld.

oktober 2017

______________________________________________

30.







Louis Black

Guinea Bissau, Political Struggle and Early Conflict

Governance Instability Under Poor Economy

International Mafia Linkage

Victoria General Printing, USA

uitgave in eigen beheer: 2000 ex.

 

 

Bespreking volgt spoedig.

________________________________________

29.


 

 

 

 

 

Jan van Maanen

Honorair Consul in Afrika

Drukkerij Boekengilde, Enschede

uitgave in eigen beheer: 500 ex.


"Mijn klok heeft dus op veel manieren stil gestaan en ik voel me vaak als een buitenlander in mijn geboorteland. Nee, erger nog, soms meer als iemand van een andere planeet !", aldus Jan van Maanen in zijn voorwoord van zijn onlangs in eigen beheer uitgegeven boek over zijn ervaringen als consul in Guiné-Bissau. Het betreft 14 "opstellen", zoals hij ze zelf noemt, van een pagina of 11 gemiddeld en van doorgaans een anekdotisch karakter. Centraal staan zijn rol en zijn belevenissen bij uiteenlopende gebeurtenissen in de jaren dat hij honorair consul is voor het Verenigd Koninkrijk en het Koninkrijk der Nederlanden, respectievelijk sinds 1987 en 2001. Jan van Maanen kent het land echter al vanaf 1979 toen hij er voor de SNV ging werken. Hij besluit na een aantal jaren er in zaken te gaan en er voor altijd te blijven. Wie Jan van Maanen een beetje kent, zal het niet verbazen dat wandelmarsen, zowel in Nederland als in Guiné-Bissau, aan de orde komen, in het bijna langste verhaal Wandelmarsen. Het langste opstel betreft echter Emigratie, dat 30 pagina's telt. Jan besteedt verder o.a. ook aandacht aan de tolerantie in Guiné-Bissau en aan Interplast Holland, dat met medische vrijwilligers en gepensioneerde specialisten chirurgische ingrepen doet in  geval van hazenlippen, brandwonden en andere huidaandoeningen. Will, de vrouw van Jan, kwam jaren geleden de organisatie op het spoor en sindsdien zijn er door de stichting zo'n 500 mensen in Guiné-Bissau geholpen.

november 2017

_________________________________________

28.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Basil Davidson

No Fist is Big Enough to Hide the Sky

The Liberation of Guinea Bissau and Cape Verde, 1963-74

African History Archive, Zedbooks, London, 2017 (eerste druk 1969)

ISBN 978-178699-066-2

De in 2010 overleden historicus Basil Davidson , een autoriteit op het gebied van de geschiedenis van Portugeestalig Africa, beschrijft in dit boek de bevrijdingsoorlog, die hij zelf van dichtbij heeft meegemaakt. Hij maakte gebruik van zijn eigen uitgebreide ervaring en van de archieven van de PAIGC. Het boek geeft ook een van de vroegste verslagen van de moord van Amílcar Cabral in 1973. Het heeft een voorwoord bij de uitgave van 1981 van de eerste president van Cabo Verde, Aristides Pereira en van Amílcar Cabral, in 1968 geschreven in Boe, waaruit ik citeer:

"The author has sought to interpret the realities of our life and struggle in the light of what he saw and lived through with us, as well as of a deep knowledge of African history and an awareness of what is essential in the history of today.....we are grateful to him."

juni 2017

_____________________________________

27.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Amílcar Cabral

Unity and Struggle

Speeches and Writings of Amílcar

Monthly Review Press Classics, New York, 2016 (eerste uitgave 1979 onder auspicien van de PAIGC)

ISBN: 978-0-85345-625-4

Deze recente heruitgave van toespraken en geschriften van Amílcar Cabral kreeg in 1979 een voorwoord van de Britse historicus Basil Davidson, waaruit ik citeer:

"Cabral can be recognized even now as being among the great figures of our time. We do not need to wait for history's judgment to tell us that. The evidence is available. Among this evidence are the texts that follow here."

juni 2017

______________________________________

26.











Billy Kahora (ed.)

Imagine Africa 500

Speculative Fiction From Africa

Pan African Publisher Ltd, Malawi, 2015

ISBN: 99908-911-3-3

In deze bloemlezing verkennen Afrikaanse schrijvers het onbekende terrein van de toekomst en plaatsen ze hun verhalen in een Afrikaanse omgeving van 500 jaar verder.

juni 2017

______________________________________

25.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

António Tomás

O Fazedor de Utopias

uma biografia de Amílcar Cabral

De Utopieenmaker

een biografie van Amílcar Cabral

Edições Tinta da China, Lisboa, 2008

ISBN: 978-972-8955-41-0

 

 

Bespreking volgt spoedig.

______________________________________

24.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Joanna Gorjão Henriques

Racismo em Português

O lado esquecido do colonialismo

Racisme op z'n Portugees

de vergeten kant van het kolonialisme

Edições Tinta da China, Lisboa, 2016

ISBN: 978-989-671-322-5

 

 

Bespreking volgt spoedig.

______________________________________

23.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Luís Barbosa Vicente

Guiné-Bissau, das Contradições Políticas aos

Desafios do Futuro

Guiné-Bissau, van de politieke tegenstellingen naar de uitdagingen van de toekomst

Chiado Editora, Lisboa, 2016

ISBN: 978-989-51-8672-3

 

Bespreking volgt spoedig.

_____________________________________

22.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Jorge Sales Golias

A Descolonização da Guiné-Bissau

e o movimento dos capitães

De dekolonisering van Guiné-Bissau

en de Beweging van de Kapiteins

Ediçoes Colibri, Lisboa, 2016

ISBN: 978-989-689-570-9

 

Bespreking volgt spoedig.

_____________________________________

21.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Chabal, Patrick and Green, Toby (eds)

Guinea-Bissau

Micro-state to "Narco-state"

Hurst & Company, London, 2016

ISBN: 978-1-84904-521-6

Joshua B. Forrest:

"I suggest that state fragility in Guinea Bissau is historically rooted in  the character of the colonial state and the way in which the immediate post-colonial state emerged. Today’s political instability, the poor performance of governmental organizations and the turn towards illicit international trade do not reflect any sort of cultural determinism or intrinsic national character, but rather the historical implantation of instrumentalist political values, as well as a strong tradition of popular defiance of centralized authority that harks back to the pre-colonial period."

juni 2017

______________________________________

20.











Francisco Henriques da Silva

Guerra na Bolanha

Oorlog in het Rijstveld

de estudante, a militar e diplomata

van student tot militair en diplomaat

Âncora Editora, Lisboa, 2015

ISBN 978-972-780-489-4

Ook dit boek is van de hand van historicus en diplomaat Francisco Henriques da Silva (zoals de boeken 16 en 17 op deze lijst).

__________________________________

19.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Francisco Henriques da Silva
Crónicas dos (des)feitos da Guiné
Kroniek van wel en wee van Guiné
A
lmedina, Coimbra, 2012
ISBN: 978-972-40-488
5-7

De schrijver van dit boek over de burgeroorlog van 1998/1999 in Guiné-Bissau, is historicus en diplomaat en was tijdens de oorlog ambassadeur voor Portugal in Guiné-Bissau. Eerder had hij het land al leren kennen als infanterist van het Portugese leger tijdens de bevrijdingsoorlog van Guiné-Bissau tegen Portugal, een strijd die pas in 1974 officieel beëindigd werd na de zgn. Anjerrevolutie in Portugal.

Dit boek van Francisco Henriques da Silva is een aangrijpend ooggetuigenverslag (hij bleef, anders dan vele andere diplomaten, tijdens de burgeroorlog van 1998/1999 trouw op zijn post) van dat jaar van geweld tussen de aan de toenmalige president Nino Vieira trouwe soldaten (uiteindelijk niet meer dan een kleine persoonlijke lijfwacht) geholpen door troepen - enkele duizenden manschappen bestaande uit hoofdzakelijk jonge jongens, die nog nooit geweld hadden meegemaakt en die gemakkelijk te intimideren waren door de door de wol geverfde Guiné-Bissause soldaten, van wie de leiders het destijds tegen het Portugese leger hadden opgenomen - uit de francofone buurlanden Senegal en Guiné-(Conakry) aan de ene kant en de opstandige bevelhebber Ansumane Mané met aan hem loyale troepen, de overgrote meerderheid van het leger, aan de andere kant. Het conflict had een lange aanloop, maar krijgt definitief zijn grimmige karakter nadat president Vieira zijn oude strijdmakker brigadier Mané ontslaat op verdenking van betrokkenheid van wapenleveringen aan de rebellen van Casamansa, bewoners van de zuidelijkste provincie van Senegal die zich willen afscheiden van dat land. Het boek is het verhaal van het wederzijdse geweld, de bombardementen in het centrum en aan de rand van Bissau, van de 300.000 vluchtelingen die de stad verlaten op de vlucht naar het platteland, van de Portugese ambassade - ook bij beschietingen gehavend - als toevluchtsoord voor vluchtelingen, van de repatriëring van duizenden burgers - vooral Portugezen - door de Portugese marine. Het is ook het verhaal van het door de schrijver gevoelde gemis van voldoende begrip en steun aan de kant van de Portugese regering en van het verschil van visie op oplossingen van het conflict bij Frankrijk (die francofoon Senegal van wapens voorziet) enerzijds en Portugal anderzijds. Frankrijk is min of meer loyaal aan Nino Vieira, terwijl Portugal meer en meer sympathie voelt voor "de opstandelingen" van Mané, die ook door vrijwel de gehele bevolking gesteund worden. Als Nino Vieira op 7 mei 1999 nadat hij zich heeft proberen te verschuilen op de Franse ambassade, uiteindelijk op de Portugese ambassade de capitulatie tekent  en politiek asiel krijgt in Portugal, is dat niet het einde van de gewelddadigheden. Politieke moorden en (pogingen tot) staatsgrepen blijven de bevolking tergen. Hier is helaas dezelfde conclusie van kracht als die bij de bespreking van boek 3: elk boek over de geschiedenis van Guiné-Bissau is een inleiding op, en naar inhoud een voorbode van, haar ellendige heden, dat ook nu in 2015 na een korte periode van hoop  na de democratische verkiezingen van 2014, nog geen einde kent.

augustus 2015
________________________________________________________

18.





 

 

 

 

 

 

 

Francisco Henriques da Silva, Mário Beja Santos
Da Guiné Portuguesa à Guiné-Bissau
(Van Portugees Guiné naar Guiné-Bissau)
Um Roteiro
(een weg
)
Fronteira do Caos Editores, Porto 2014
ISBN: 978-989-8647-18-4

 

Bespreking volgt spoedig.


_______________________________________________________
17.





 

 

 

 

 

 

  

Pe. Salvatore Cammilleri
A Identidade Cultural do Povo Balanta
(De Culturele Identiteit van het Balanta Volk)
Edições Colibri, Lisboa, 2010

 

Bespreking volgt spoedig.

__________________________________________
16.

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Luís Barbosa Vicente
Por uma Reinvenção da Governabilidade e do Equilíbrio de Poder na Guiné-Bissau
(voor een heruitvinding van de regeerbaarheid en het machtsevenwicht in Guiné-Bissau)
Diálogos e Olhares Cruzados a partir da Diáspora
(gesprekken en gezichtspunten vanuit de diaspora)
Edições CORUBAL e a UNICEPE CRL, 2014, Lisboa

 

Bespreking volgt spoedig.

____________________________________________
15.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Daniel dos Santos
Amílcar Cabral
um outro olhar
(een andere blik)
Chiado Editora, 2014, Lisboa
ISBN: 9789895103119

 

Bespreking volgt spoedig.

____________________________________________

14.

 

 

 

 

 

 

 

 

  

Orlando Ribeiro
Cadernos de Campo, Guiné 1947
(schriften uit het veld, Guiné 1947)  
Editora Húmus, Lisboa, 2014
ISBN: 9789898139399

 

Bespreking volgt spoedig.


________________________________________________________

13.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Fernando Gomes
Direitos Humanos na Guiné-Bissau
(Mensenrechten in Guiné-Bissau)
eu digo como foi
memórias de um percurso

(ik vertel hoe het was,
herinneringen aan een weg die werd afgelegd
)
met een voorwoord van Mário Soares (ex-president van Portugal) 
Chiado Editora, 2014, Lisboa

 

Bespreking volgt spoedig.


________________________________________________________

12.

 

 

 





 

 

 

 

 

José Eduardo Agualusa
A Rainha Ginga
(Koningin Ginga)
e de como os africanos inventaram o mundo
(en over hoe de afrikanen de wereld uitvonden)
Quetzal, Lisboa, 2014
ISBN: 978-989-722-160-6


Koningin Ginga rond 1620 in Angola tegen haar secretaris pater Francisco José da Santa Cruz:

"Nos dias antigos, acrescentou, os africanos olhavam para o mar e o que viam era o fim. O mar era uma parede, não uma estrada. Agora, os africanos olham para o mar e veem um trilho aberto aos portugueses, mas interdito para eles. No futuro - assegurou-me - aquele será um mar africano. O caminho a partir do qual os africanos inventarão o futuro."

"In vroeger dagen, zo ging ze verder, keken de afrikanen naar de zee en wat ze dan zagen was het einde. De zee was een muur, niet een weg. Nu kijken de afrikanen naar de zee en zien een pad open voor de portugezen, maar verboden voor hen. In de toekomst - zo verzekerde ze me - zal dat een afrikaanse zee zijn. De weg waarover de afrikanen de toekomst zullen uitvinden." (vert: r.g.)

juli 2014

_________________________________________________________
11.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

José Freire Antunes
Kennedy e Salazar
O Leão e A Raposa
(De Leeuw en De Vos)

Don Quichote, 2013
ISBN: 978-972-20-5326-6

In 1961 is de Portugese dictator Salazar 73 jaar. Hij heeft sluw het onderste uit de kan gehaald  tijdens de Tweede Wereldoorlog, zowel de kool als de geit sparend (zie boek 5 hieronder). Hij wordt na de oorlog door de Amerikaanse president Eisenhower nog als een belangrijke Europese bondgenoot beschouwd die een strategische rol kan vervullen in de strijd tegen het communisme in Europa en Afrika. Maar dan verschijnt Kennedy in het Witte Huis, 43 jaar jong, charismatish , “een leeuw” die helemaal niet gediend is van de Portugese politiek van de sluwe vos Salazar. Historicus José Freire Antunes neemt ons in zeer boeiende en toegankelijke schrijfstijl mee naar het onbekende doolhof van de betrekkingen tussen deze twee zo van elkaar verschillende mannen, die uiteindeijk tot een dramatisch conflikt tussen de Amerikaanse en Portugese politiek zullen leiden en die de isolatie van Portugal op het wereldtoneel als laatste koloniale macht zullen inluiden.

februari 2015   

_________________________________________________________

10.

 

 


 

 

 

 

 

 

 

Paul Theroux

The Last Train to Zona Verde

Overland from Cape Town to Angola

Penguin Books UK, april 2013

ISBN: 978-0-241-14597-5 


“Wat doe ik hier”, vraagt de levenslange wereldreiziger Paul Theroux zich af in wat wel zijn laatste non-fictie boek over Afrika, “the kingdom of light”, zal zijn en waarin hij gepassioneerd en openhartig zijn eigen ervaringen beschrijft tijdens een reis van Zuid-Afrika over Namibië naar Angola. Hij geeft zijn beschrijvingen als het over de chemie van het reizen en de indrukken van Afrika gaat niet zelden een extra dimensie door citaten van andere reizigers van de laatste eeuwen. Hij is zelf de zeventig gepasseerd en denkt bij het afzien tijdens de reis soms met spot en zelfspot aan overlijdensadvertenties waarin van de overledene gezegd wordt dat “hij dood ging terwijl hij deed wat hij het liefst deed” en denkt dan: zou het wel kloppen als dat van mij gezegd zou worden als ik nu en hier zou sterven, een troostende  spiegel voor oudere Afrika-gangers en -liefhebbers, die de ups en downs van het leven in en het reizen over het continent kennen. Het reisverslag , dat begint met een indrukwekkende beschrijving van de alleszins mooie mensen die het ! Kung San volk zijn, die zichzelf Ju/’Hoansi (de Echte Mensen) noemen, en van de erbarmelijke omstandigheden waarin een groot deel van dat volk, niettemin blijmoedig, leeft, geeft naarmate de reis vordert steeds meer het beeld van een reiziger, die – misschien juist wel vanwege zijn grote liefde voor Afrika - niet langer geconfronteerd wil worden met stuitende armoede, misdadige corruptie, verschraalde landschappen, vervallen en vervuilde steden. Hij komt tot de bevinding dat hij zijn oude honger naar nieuwe Afrikaanse ervaringen kwijt is en besluit zijn reis in Luanda, niet teleurgesteld zou ik zeggen, maar wel sadder and wiser dan toen hij de reis begon. Het reisverslag is vooral een grote bespiegeling, van zichzelf, van het continent en dikwijls ook van de “eerste wereld” met een bevrijdend kritische en soms sardonische  blik op ontwikkelingshulp. Daar komt dan o.a. de Zambiaanse econoom Dambisa Moyo om de hoek kijken en haar in 2009 verschenen boek Dead Aid over de zinloosheid, of beter nog de rampzaligheid, van ontwikkelingshulp. Die veelzijdigheid van overwegingen, gedachten en ingevingen – en citaten ! - levert een heerlijke en verrijkende leeservaring op voor wie ook van Afrika houdt, al helemaal waar de schrijver mensen en landschappen beschrijft – en moge de bezoekers van mijn site mij deze persoonlijke ontboezeming vergeven – die uw correspondent als het ware “gisteren nog” met eigen ogen heeft aanschouwd toen hij in het uiterste westen van Zambia aan de oever van de Zambezi woonde, vanuit zijn achtertuin Angola kon zien en op reis naar en door die geografisch en historisch wonderbaarlijke Caprivistrook in Noordoost Namibië, de route van Theroux kruiste, waar eerder ook Livingstone zijn stappen zette, voordat Afrika met de lineaal verdeeld werd onder de Europese grootmachten.                   

 

                                map: microsoft
                                    de caprivi strook

 
Dit boek van Theroux is als het ware geschreven voor Nederlanders die in 2008 genoten hebben van de de VPRO-serie “van Dis in Afrika”. De twee oudere schrijver-reizigers Theroux en Van Dis die beiden Zuid-Afrika en Namibië bezochten een paar jaar na elkaar (de reis van van Dis eindigde in Mozambique, die van Theroux in Angola) leggen andere accenten, zien een verschillend Zuidelijk Afrika maar kennen allebei de betovering, de liefde en de wanhoop die dat deel van het continent kan oproepen.
 

Aan het eind van zijn boek weet de schrijver het antwoord op zijn vraag “What am i doing here ?”: “I knew at last. I am preparing to leave. On the red clay roads of the African bush among poor and overlooked people, I often thought of the poor in America, living in just the same way, precariously, on the red roads of the Deep South, on low farms, poor pelting villages, sheepcotes, and mills – people I knew only from books, as I’d first known Africans – and I felt beckoned home.”

Paul Theroux’ boek is een aangrijpend en ontroerend boek. Dat is het niet alleen om de ellende die hij beschrijft en om de kracht van mensen om in die ellende door te leven en er boven uit te stijgen, maar ook en vooral omdat het zijn afscheid van Afrika verslaat, en in die zin is het voor ons een afscheid van hem, waarbij wat mij betreft een gevoel van dankbaarheid overheerst, de dankbaarheid van een lezer voor een schrijver.

september 2013

________________________________________________________

09. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Elizabeth Smith

Africa and Foreign Intervention

From the Cold war to the War on Terror

Cambridge University Press, 2013

ISBN 978-0-521-70903-3

Dit onlangs verschenen boek maakt deel uit van de serie New Approaches to African History en is geschreven door een hoogleraar geschiedenis van de Loyala University Maryland. Het boek brengt de buitenlandse politieke en militaire inmenging in kaart in de periodes van dekolonisering (1956-1975), de koude oorlog (1945-1991), het verval van staten (1991-2001) en de wereldwijde strijd tegen het terrorisme (2001-2010). Er wordt ruim aandacht besteed aan de dekolonisering en de bevrijdingsoorlogen in het voormalige Portugees Afrika. Elizabeth Smith geldt als een specialist in de geschiedenis van West-Afrika. Ze schreef eerder Cold War and Decolonisation in Guinea, 1946-1958 (2007), dat in 2008 de Best Book Award verdiende van de African Politics Conference Group. Ook haar in 2005 verschenen boek Mobilizing the Masses: Gender, Ethnicity, and Class in the Nationalist Movement in Guinea, 1939 – 1958, ontving een prijs in 2008: de Alpha Sigma Nu prijs voor beste geschiedenisboek.

mei 2013

________________________________________________________

08. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

José Ceitil

Dona Berta de Bissau

Áncora Editora, 2012

ISBN 978 972 780 374 3

Dona Berta de Bissau laat zich het best omschrijven als een lofzang op de in 1924 in Cabo Verde geboren Berta Bento die in 1948 naar Bissau verhuist, waar ze haar hele lange verdere leven met liefde voor het land en de mensen en met een talent voor vriendelijk en gastvrij ondernemerschap zal blijven wonen. Toen ik in 2004 in Bissau aankwam werd me door mijn collega’s  al snel duidelijk gemaakt dat ik, als ik gezellig en lekker wilde lunchen en ook nog eens “tout Bissau” wilde leren kennen, het best zo vaak mogelijk kon gaan lunchen in haar Pensão Central, pal naast de kathedraal en aan de rand van de haven, hartje oude stad. In het boek wordt aan de hand van vraaggesprekken met haarzelf en met expats, Portugese oud-strijders, politici, ambassadeurs, journalisten, kunstenaars en geestelijken een liefdevol portret geschetst van deze bijzondere vrouw die voor honderden landgenoten en vreemdelingen vele decennia lang een moeder, een tante, een oma is geweest (zie bijvoorbeeld de getuigenissen daarvan op de site http://pensaodbertabissau.wordpress.com) en die vanwege haar prestaties in 1994 uit de handen van de Portugese president Mário Soares de onderscheiding van de Orde van Verdienste van de Republiek Portugal ontving. Onder de ondervraagden in het boek bevinden zich Domingos Simões Pereira, tot voor kort uitvoerend secretaris van de Gemeenschap van Portugeestalige Landen CPLP, die zich nu warm loopt voor het voorzitterschap van de meerderheidpartij PAIGC en de ex first lady Dona Rosa Sousa Robalo Rosa, die een halve eeuw haar buurvrouw geweest is. Op 12 december 2012 overleed “oma Berta” na een kort ziekbed in Lissabon.

 

Op onderstaande foto uit 1968 zien we de pas aangetreden Portugese militair gouverneur António Sebastião de Spínola langs Pensão Central van Dona Berta rijden. Hij zal in 1974 de eerste Portugese president van na de revolutie van 25 april worden.


                          

mei 2013

_______________________________________________________
07.


 

 

 

 

 

 

 

 

Julião Soares Sousa

Guiné-Bissau: a destruição de um país

(de vernietiging van een land)

Desafios e reflexões para uma nova estratégia nacional

(uitdagingen en overwegingen voor een nieuwe nationale strategie)

Coimbra, 2012
 
ISNB 9-789889-80-3008         

 

Dit meeslepend geschreven boek, geschreven door de in Guiné-Bissau geboren en in Portugal wonende en werkende historicus en onderzoeker Julião Soares Sousa, geeft een indringend en helder beeld van de ontwikkeling van Guiné- Bissau van 1973 tot en met de staatsgreep van april 2012, met vooral aandacht voor de laatste vijftien jaren. Het gaat in op de motieven en de achtergronden van de ettelijke staatsgrepen, pogingen tot staatsgreep en moorden die het land sinds de onafhankelijkheid teisteren en natuurlijk ook op de bloedige burgeroorlog van 1998/1999, waarbij de president, “Nino” Vieira, de grenzen opende voor troepen uit Senegal en Guiné-Conakry om zijn positie te verdedigen. Hij karakteriseert de afgelopen veertig jaar als een voortdurende ondergrondse burgeroorlog, een “stille oorlog van alle mensen tegen alle mensen”, die wortelt in tribalisme, haat, wraakzucht, hebzucht, gebrek aan opleiding, interne partijstrijd, corruptie, verraad, waarin soms de militairen een greep naar de macht doen, maar vaker nog politici zich van de steun van de militairen verzekeren om politieke tegenstanders op te ruimen, dit alles ten koste van de brede straatarme massa, die nooit door politici serieus wordt genomen, omdat de laatste noch de capaciteiten noch de intentie hebben om een werkelijk democratische en vaderlandslievende leider te zijn (volgens de auteur is de in januari 2012 overleden president Malam Bacai Sanhá de enige uitzondering op die triest stemmende analyse). Het boek lijkt geschreven op het juiste moment nu niet alleen de veelgeplaagde burgers maar ook de internationale gemeenschap moe begint te worden van de onregeerbaarheid van het land, en waarop er wat de schrijver betreft voor Guiné-Bissau maar twee perspectieven opdoemen: de afgrond of de redding van het land. Daar moet nu over besloten worden, wat de schrijver betreft ook door de internationale gemeenschap die te lang afwachtend is geweest. De redding van het land zou dichterbij kunnen komen door herinrichting van de staat: bezinning op  de verantwoordelijkheden van een staatshoofd (niet alleen maar het dienen van het eigenbelang en het belang van familie en partij), demilitarisering van de politiek en depolitisering van de militairen en van de rechterlijke macht. Zonder een dergelijke herziening kunnen de burgers verbetering van economie, onderwijs, gezondheidszorg wel vergeten. De auteur wijst op “de kanker” van het land om fouten van politici schaamteloos te vergeven, hoe misdadig ze ook waren en op de voortdurende straffeloosheid ook in geval van moord en schending van mensenrechten. De auteur is overtuigd van het belang van steun van de internationale gemeenschap maar dan bij voorkeur wat voortvarender en meer eensgezind dan na de staatsgreep van 12 april 2012, toen internationale organisaties het maar niet eens konden worden over een beleid t.o.v. de staatsgreep en de daarop volgende ontwikkelingen. De auteur laat niet na allerlei aanbevelingen te doen op het gebied van de economische ontwikkeling van het land, de verbetering van de gezondheidszorg en het onderwijs, die echter pas vrucht zullen kunnen dragen als aan de eerste voorwaarde van staatkundige en politieke hervormingen voldaan is. De burgers zelf zijn daarbij onmisbaar, ook zij moeten veranderen, want dat het land er zo slecht aan toe is, is “de schuld van allen, bij sommigen door wat ze deden, bij anderen door wat ze nalieten”.

Julião Soares Sousa is ook de schrijver van o.a. een biografie van Amílcar Cabral (boek 3 op deze pagina).

 

Persoonlijke noot: in lichte wanhoop vraag ik me af welke politicus, welke burger, welke militair dit belangwekkende en in zijn thema ook unieke boek zal – of kan - lezen en er lering uit trekken; welke NGO koopt er duizenden van in om ze weg te geven aan politici en militairen (die kunnen lezen !) aan sleutelfiguren in de maatschappij, aan scholen ?

juni 2013

_______________________________________________

06.

 

 

 





  

 

 

 

 

José Duarte de Jesus
A Guerra Secreta de Salazar em Africa
(de geheime oorlog van Salazar in Africa)
Aginter Press, uma rede internacional de contra-subversão e espionagem sediada em Lisboa
Publicaçoes Dom Quichote, 2012
ISBN: 978-972-20-4935-1



Dit boek, dat wat moeilijk toegankelijk is vanwege de topzware aanwezigheid van niet altijd al te doorzichtige documenten, geeft desondanks een indringend en dikwijls verbijsterend beeld van de rol van Portugal en van het dictatoriale bewind van de zogenaamde Estado Novo (1928-1974) onder Salazar - en vanaf de ziekte (1968) en de dood (1970) van Salazar onder diens opvolger Caetano - in de extreem-rechtse, fascistisch georiënteerde internationale beweging na de Tweede Wereldoorlog. De auteur van het boek, die vanaf 1960 tientallen jaren diplomaat is geweest in verschillende West-Europese landen, de Maghrib, Afrika beneden de Sahara, Azië en Amerika, komt in de zestiger jaren in contact met het boegbeeld van de bevrijdingsstrijd in Mozambique, Eduardo Mondlane. Omdat de schrijver aan de Portugese regering onderhandelingen met hem suggereert over een oplossing van de gewelddadige bevrijdingsstrijd, wordt hij uit de diplomatieke dienst ontslagen, waarna hij asiel vraagt en krijgt in België en Duitsland (onmiddellijk na de Portugese Anjerrevolutie van 25 april 1974 wordt hij weer aangesteld, Eduardo Mondlane is dan al vermoord). Als de schrijver begin deze eeuw het leven en de gewelddadige dood van Eduardo Mondlane onderzoekt om  daarover te publiceren (in 2010 verschijnt dat boek onder de titel Eduardo Mondlane, Um Homem a Abater), stuit hij op het bestaan van een in Lissabon gevestigd persbureau met de naam Aginter Press, dat vanaf 1963 in Portugal begon te opereren. Onderhavig boek is het verslag van het onderzoek van de schrijver naar de oorsprong, de doelstelling en de werkwijze van dit persagentschap, dat in feite een dekmantel blijkt te zijn van internationale, fascistische, terroristische geheime activiteiten in Portugal, Afrika en later ook in Zuid-Amerika, tegen de achtergrond van de Koude Oorlog. In het boek gaat de schrijver vooral in op de in Afrika ontplooide activiteiten. Nauw betrokken bij het persbureau waren de Portugese geheime politie , de in Portugal en koloniaal Afrika gevreesde PIDE, het uiterst rechtse Portugese Legioen, elementen van de Italiaanse en Franse  geheime diensten, de Franse OAS (Organisation Armée Secrète) en de CIA. Ook Duitse nazi’s, die tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog hun toevlucht hadden gezocht in het Spanje van Franco en van daaruit in Zuid-Amerika, speelden een actieve rol bij verschillende operaties van Aginter Press. Het zelfde gold voor Franse Vichy-collaborateurs, die zich na de oorlog eerder in het extreemrechtse Portugal thuis voelden, waarbij Salazar als een politiek gelijkgestemde van maarschalk Pétain werd ervaren.    
 

Wat de “bijzondere operaties” in Afrika van Aginter Press betreft – operaties die op diplomatiek niveau gezicht kregen door betrokkenheid van Salazar zelf en van zijn ministers , m.n. die van Defensie en die van “Portugal Overzee” – wordt in het boek o.a. aandacht besteed aan het trainen en bevoorraden van huurlingen in de aan Mozambique grenzende landen, infiltraties in de Angolese en Mozambiquaanse bevrijdingsbewegingen, bemoeienissen met de positie van Amílcar Cabral binnen de PAIGC in Guiné-Bissau en aan militair-logistieke steun eerst aan de secessie van de provincie Katanga in koloniaal Congo o.l.v. Joseph Tshombe en later aan Mobutu, die zonder de geheime Portugese steun nooit de staatsgreep in 1965 met succes had kunnen voltooien, die hem tot 1997 de absolute macht in een verenigd Congo opleverde (r.g: zie voor het meeslepende en volledige verhaal van deze Congolese “koningsstrijd”, waarbij niet alleen Tchombe en Mobutu maar ook Kasavubu en Lumumba een hoofdrol speelden: David van Reybrouck, Congo, Een Geschiedenis, De Bezige Bij, 2010)

Ook wordt wat Afrika betreft ruim aandacht besteed aan “het geval Biafra”, waarbij Aginter Press in het grimmige Koude oorlogsscenario dat in de zestiger jaren in Nigeria gestalte krijgt opnieuw een secessie steunt en de kant van kolonel Ojukwu en een onafhankelijk Biafra kiest (de Sovjet Unie steunt het centrale  gezag in Lagos). Ook vanuit het Portugees-koloniale Guiné-Bissau worden vliegtuigen ingezet die huurlingen en oorlogsmaterieel leveren, later ook humanitaire hulp voor de meerderheid van katholieken in Biafra, mede in gang gezet door het Vaticaan en Zwitserland.

Het boek van Duarte de Jesus is weinig toegankelijk, ik schreef het al, maar het is ontegenzeggelijk een uniek informatief boek over de geheime “zwarte” fascistische internationale en de rol daarin van Portugal en haar sluwe staatshoofd in de jaren van de Koude Oorlog.

      

Noot: De schrijver laat na een verklaring te geven voor het feit dat Portugal en m.n. ook haar staatshoofd, zo’n belangrijke rol kon spelen in de naoorlogse fascistische internationale, zonder dat die rol aanstoot gaf: Portugal kwam nooit in het internationale diplomatieke verkeer in de problemen vanwege haar geheime militaire en politieke activiteiten. Een deel van dat antwoord meen ik gevonden te hebben in een ander boek, waarnaar ik - in FNAC in Lissabon in 2012 – in dezelfde leeshonger greep, die mij het boek van Duarte de Jesus opleverde: het in 2012 in het Portugees vertaalde boek van Neill Lochery: Lisbon – War in the Shadows of the City of Light, 1939-1945 (Lisboa, a Guerra nas Sombras da Cidade de Luz, 1939-1945, Editorial Presença, Lisboa 2012) . 

In dit boek wordt duidelijk gemaakt wat voor rol Portugal en de persoon en de politiek van Salazar al tijdens de Tweede wereldoorlog speelden. Op het scherpst van de snede balanceerde Salazar, sluw, berekenend en rekenend – hij was zijn politieke loopbaan in 1928 als minister van Financiën begonnen – om zowel de as-mogendheden als de geallieerden te vriend te houden, alles in het werk stellend om de Portugese neutraliteit en soevereiniteit te handhaven. Zo werd hij de stille vriend op de achtergrond van nazi-Duitsland en haar spelers (o.a. om het voor de Duitse oorlogsindustrie onmisbare wolfram dat Portugal leverde) en van de geallieerden, m.n. van de Verenigde Staten (o.a. om de voor hen onmisbare luchtmachtbasis op de Azoren). En zo werd Lissabon het centrum van internationale spionage en intriges, de enige Europese stad waar de geallieerden en de as-mogendheden op klaarlichte dag konden opereren en elkaar konden bespieden. Spionnen van beide kanten, vluchtelingen, bankiers, diplomaten, leden van Europese koningshuizen, schrijvers, kunstenaars, zij werden allen gastvrij onthaald in de hotels en cafés van Lissabon. Daar werd m.i. al het weefsel bereid voor de netwerken waarin na de oorlog in dat “betrouwbare Portugal” ex-nazi’s en ex-collaborateurs uit heel Europa en ook elementen uit de steeds minder liberale, want communisten hatende, Verenigde Staten als het ware organisch konden worden opgenomen: Portugal als stille bondgenoot op de achtergrond van rechtse en extreem-rechtse belangen, bovendien het enige Europese land dat in de zestiger en begin zeventiger jaren nog een “overzees rijk” in Afrika heeft, van waaruit het Afrikaanse landen met communistische sympathieën op hun nummer kan zetten. Portugal was in de Tweede Wereldoorlog al voor die rol klaargestoomd. En tot 25 april 1974 kon het die rol met verve spelen en toen was het ook voor altijd afgelopen, zowel met de rechtse dictatuur en het overzeese Portugese rijk als met de internationaal belangwekkende rol. Een straatarm en gepijnigd volk liep, in navolging van de rebellerende soldaten met anjers in de loop van hun geweer gestoken, uitgelaten de Internationale zingend door de straten van de steden van het land. In de landen van “Portugees Afrika” was al eerder de - onmiddellijk internationaal erkende - onafhankelijkheid uitgeroepen. Portugal was geen wereldrijk meer en mocht wat Europa betreft achter in de rij aansluiten, gehavend en blootsvoets, zoals ik zelf kort na de Anjerrevolutie in Lissabon kon waarnemen.

september 2013

_________________________________________________________

05.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

René Gussenhoven

Vandaag Geen Koud Water

Dagboek Guiné-Bissau 2004-2010

Uitgeverij Aspekt, Soesterberg, 2011

ISBN: 978-90-5911-982-6

Vandaag Geen Koud Water is het boeiende verslag van de dagelijkse persoonlijke ervaringen en overpeinzingen van de auteur tijdens zijn verblijf en werk in Guiné-Bissau tussen 2004 en 2010. Hij geeft daarbij ruim aandacht aan de politieke en sociale alledaagse werkelijkheid, waaraan niet te ontkomen is in dat land, dat sinds haar onafhankelijkheid geplaagd wordt door binnenlandse onrust en politiek geïnspireerd geweld. Hij beschrijft daarnaast niet alleen zijn ervaringen als meelevende stad- en buurtbewoner maar ook zijn belevenissen als ontwikkelingswerker. Zijn beschrijvingen in dagboekvorm zijn informatief en dikwijls hilarisch. Op een manier die het plezier in het vertellen verraadt gunt hij de lezer een verrassende en persoonlijke kijk op een deel van Afrika en op de dagelijkse praktijk van ontwikkelingssamenwerking.

juli 2011

__________________________________________

04.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Alexandre Reis Rodriges, Americo Silva Santos
Bissau em Chamas
Junho 1998
(Bissau in vlammen, juni 1998)
Casa das Letras, 2007
ISBN: 978-972-46-1745-9



Het is 7 juni 1998, omstreeks half negen in de ochtend, als de presidentiële auto, met aan boord president Nino Vieira en zijn gevolg, die op weg zijn naar het vliegveld van Bissau om van daaruit naar Ouagadougou/Burkina Faso te vliegen teneinde  deel te nemen aan een top van staatshoofden van de Afrikaanse Unie, onder vuur genomen wordt door opstandige militairen onder leiding van opperbevelhebber Ansumane Mané. Nino Vieira blijft ongedeerd, maar twee leden van zijn gevolg vinden de dood, zij zijn de eerste twee dodelijke slachtoffers van de in totaal 6000 dodelijke slachtoffers die zullen vallen in een 11 maanden durend conflict, waarbij in Bissau bovendien 5000 huizen zullen worden vernietigd en dat enorme schade zal toebrengen aan de toch al deplorabele economische toestand van het land. Omdat de president niet op de loyaliteit
van de regeringstroepen kan rekenen – het hele leger en bovendien vrijwel de gehele bevolking staan achter de staatsgreeppleger Ansumane Mané – besluit hij om de hulp in te roepen van de buurlanden Senegal en Guiné-Conakry, die al binnen een paar dagen respectievelijk 1300 en 1000 manschappen sturen om het tegen het Guiné-Bissause regeringsleger op te nemen, een vanuit de koude oorlog, die in 1998 echter al jaren achter rug was, bekende taktiek: een staatshoofd dat buitenlandse troepen uitnodigt om zijn hachje te redden. Het boek Bissau em Chamas beschrijft de strategieën van Portugal, van de Portugese diplomatie en de Portugese Strijdkrachten, om in het steeds gewelddadiger conflict de Portugese en andere Europese staatsburgers te evacueren en om humanitaire hulp te bieden aan de in ellendige omstandigheden verkerende bevolking van het land. Het boek is geschreven door twee ex-admiraals van de Portugese marine die hun eigen ervaringen en die van ettelijke anderen op een vlotte en onderhoudende wijze aan de lezer presenteren. Een – Spaanse – ex-admiraal tekende de fraaie illustraties. Het zwaartepunt van het boek vormen de ettelijke evacuaties door de lucht en overzee. Het is waarschijnlijk onvermijdelijk dat het boek een wat zelfbewierokend karakter heeft en een “old boys”-sfeer die Prins Bernhardiaans aandoet: het waren verschrikkelijke maar toch ook wel heerlijk spannende tijden. E.e.a. laat onverlet dat de acties op het gebied van de evacuatie uiterst succesvol bleken te zijn. Het is juist daarom dat de toenmalige president van Portugal, Jorge Sampaio, een lovend voorwoord bij het boek schreef.

 

Voor de in Guiné-Bissau woonachtige Nederlanders is het aardig dat een typisch Nederlands expat-fenomeen en een al dan niet typische Nederlandse persoon meermalen voor het voetlicht treden. Het fenomeen is de jaarlijkse Mavegro-mars, die in 1998 toevallig op 7 juni in alle vroegte van start ging en de persoon betreft Jan van Maanen (JvM), zakenman en baas van het bedrijf Mavegro, die tot op vandaag die jaarlijkse mars organiseert. JvM was in 1998 consul voor het Verenigd Koninkrijk en inmiddels is hij ook al ruim 10 jaren consul voor ons koninkrijk. In het boek wordt o.a. een heel hoofdstuk aan die mars van 7 juni gewijd, een mars die in het stadje Quinhamel, zo’n 35 kilometer van Bissau verwijderd, zijn einde vond omdat doorlopen naar Bissau vanwege de plotseling opgetreden geweldsdreiging niet meer mogelijk was. Het blijkt dat een aan de Portugese ambassade verbonden geniesoldaat met de rang van kapitein, José Augusto Almeida, die ochtend vanwege een misverstand uren te laat aan de tocht is begonnen en dat hij niettemin alle 1300 “atletas”, inclusief JvM, “de enige andere Europeaan”, inhaalt, zodat hij als eerste in Quinhamel aankomt, waarmee hij de winnaar van de mars is. We zijn dan een hilarische beschrijving van de mars zelf verder, met o.a. aandacht voor de twijfelachtige kwaliteit van het door de organisator verstrekte drinkwater (uit een teil met één bekertje dat al door 1300 monden afgelikt is). De kapitein zal zelf gedwongen worden 12 dagen in Quinhamel te blijven en hij wordt daar opgevangen door de eigenaar van een Portugees eethuis. Andere atleten vinden tijdelijk onderdak bij de Italiaanse zusters Franciscanessen, die in Quinhamel een klooster, een school en een gezondheidspost hebben. Elders in het boek wordt de evacuatie van de kapitein beschreven. In datzelfde hoofdstuk wordt ook de evacuatie van JvM beschreven, die vanwege zijn diplomatieke status een VIP-behandeling aangeboden krijgt van de commandant van het Portugese oorlogsschip Honório Barreto. Hij zou zich later volgens de schrijvers over die behandeling beklaagd hebben (“ de vloer van de VIP-room was hard”), maar het was volgens hem al met al toch wel een aardige reis geweest de omstandigheden in aanmerking genomen, “een typisch Nederlands compliment” volgens de schrijvers, maar misschien toch eerder “typisch JvM”. Toen een vriend van mij het boek gelezen had vroeg hij zich af wat er met de 1298 niet-Europese marsdeelnemers was gebeurd op en na die zevende juni, goede vraag , die ik binnenkort tenminste gedeeltelijk hoop te kunnen beantwoorden na contact met JvM.

 

Het meest aardige van het boek is misschien toch dat het een helder beeld geeft van de achtergronden van het uitbreken van het conflict, van het verloop van de oorlog zelf en van alle verschrikkingen die het land ook na het einde ervan in mei 1999, zullen blijven teisteren. Alle bekende hoofdrolspelers, inmiddels vermoord, verbannen, gevangen gezet of overleden, passeren de revue tot 1 oktober 2005, de dag waarop het boek eindigt (en bijna de dag waarop mijn boek “Vandaag Geen Koud Water” begint) en de dag waarop Nino Vieira, tot verbijstering van velen, opnieuw als president wordt geïnstalleerd. Ik mocht destijds zelf de uitzinnige en door mij niet helemaal begrepen vreugde daarover op mijn woonerf meemaken. Nino Vieira zal het ambt bekleden tot hij – op 2 maart 2009 in zijn eigen woning in de wijk Chão de Papel – uiteindelijk dan toch nog vermoord zal worden. De toedracht van zijn dood is nog steeds niet helder en de nasleep ervan speelt nog steeds mee in de hedendaagse politieke en sociale realiteit. Er zijn tal van aanwijzingen dat António Indjai, couppleger van 12 april 2012, achter de moord zat. Elk boek over de geschiedenis van Guiné-Bissau is een inleiding op, en naar inhoud een voorbode van, haar ellendige heden, dat sinds de onafhankelijkheid vorige maand 40 jaar geleden nog steeds  geen einde kent.

oktober 2013


Zie hieronder de reactie van Jan van Maanen op boek en bespreking, met toestemming geplaatst:

Hoi René,                                                                                            

Zonder dat ik het wist speelde ik weer een hoofdrol in een boek. Was het eerst in “De Cobra” van Frederick Forsyth, nu beschreef iemand onze wandelmars van 7 juni 1998 en mijn evacuatie met het korvet van de Portugese marine, de Honório Barreto van Guinee-Bissau naar Cabo Verde een maand later. Ik heb dat Portugese boek (nog) niet gelezen, maar ik neem aan dat je gedeeltelijke vertaling correct is. Wat me dan opvalt is in hoever geheugens en feiten bij de een totaal anders zijn dan dat anderen dat beleefd hebben. Want die mars van 40km naar Quinhamel werd die dag voor de eerste keer gelopen, met 1.000 deelnemers. Om dan bij die eerste keer meteen al te spreken van de “jaarlijkse” mars, is wat voorbarig. Trouwens, de mars werd in deze richting nooit meer gelopen. Vanaf het jaar 2000 liepen we steeds Quinhamel-Bissau, dus de andere kant op. Het ging hier op die 7 juni om een wandelmars, een prestatietocht en niet om een wedstrijd. Dat onze Portugese militair denkt die mars “gewonnen” te hebben is mooi. We laten hem maar in die waan. Water hebben we nooit verstrekt tijdens die mars. Dat had het leger zullen doen, maar die kwamen niet opdagen want hun oorlog was een uur na de start van onze mars begonnen. Geen vieze bekertjes dus, waar 1.300 man uit gedronken zouden hebben. Wel deelden we die dag 1.000 blikjes LIKO uit, vlak voor Bissauzinho. Een geste van de firma Mavegro ! Toen ik na een gedwongen verblijf in Nederland van 2 maanden terug kwam in Bissau (via Gambia, in een auto van Artsen zonder Grenzen) keken we met open mond uit het raam. We hadden verwacht dat Bissau in puin zou liggen, maar we konden geen schade ontdekken. De schattingen zijn dat er 500 huizen verwoest of beschadigd zijn in Bissau stad (elders in het land is er amper oorlog geweest) met iets van 1.000 doden, inclusief militairen. Heel wat anders dan de 6.000 doden en 5.000 huizen uit dit boek. Maar die hoge schatting zal wel nodig zijn geweest want hoe verdedig je anders de titel van het boek “Bissau in vlammen”. Er is trouwens geen enkele grote brand geweest in die oorlog. Het munitie depot van Brá ontplofte, maar daarna was het snel weer rustig.

Ik was inderdaad VIP vluchteling op de Honório Barreto. Ik mocht bivakkeren in de eetzaal van de officiers en ik heb genoten van de rijke dis van grote gamba’s, prachtige kreeft, heerlijke biefstukken, de mooie wijnen, prima likeuren, vers fruit, maar de slaapplek was niet in verhouding: achter de tafel op de harde grond, zonder matras, zonder deken, zonder kussen, zonder lakens. Ik denk dat ik de enige van de lezers van je blog ben die dat vier nachten achtereen heeft gedaan ! Geradbraakt wordt je s’morgens wakker want de hele nacht zoek je naar een positie die niet pijn doet ! Ik lag niet op een matje, maar op de kale vloer. Mijn wandelrugzakje gebruikte ik als kussen.

En wat er met al die andere wandelaars is gebeurd ? De Portugese Ambassade had een lijst gestuurd met 90 namen (voornamelijk buitenlanders) die in aanmerking kwamen voor evacuatie. Twee van onze lopers zijn tussen de mazen van de lijst doorgeglipt. Ze geraakten op de Honório Barreto en kwamen uiteindelijk in Portugal aan. De rest wachtte in alle rust het eind van de oorlog af. De oorlog was niet zo gewelddadig voor burgers. Het was een oorlog tussen delen van het leger. De burgerbevolking was geen doelwit, maar je moest natuurlijk niet tussen de vurende partijen gaan staan.

Met groet !         

Jan van Maanen

_______________________________________________

03.

 

 



 

 

 

 

 

 

Julião Soares Sousa
Amílcar Cabral
Vida e Morte de um Revolucionário Africano
(Leven en Dood van een Afrikaanse Revolutionair)

Nova Vega, Lisboa, 2011

ISBN: 978-972-699-951-5

_________________________________________________________
02.

 

 

 

 


 

 

 

 

 

José Pedro Castanheira
Quem mandou matar Amílcar Cabral ?
(Wie gaf opdracht Amílcar Cabral te doden ?)
Relógio d 'Agua, Porto, 1999

ISBN: 972-708-285-8

_______________________________________________

01.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Drift, Roy van der

Arbeid en Alcohol

De dynamiek van de rijstteelt en het gezag van de oudste bij de Balanta Brassa in Guinee Bissau

CNWS Publications, Leiden, 1992

ISBN: 90-73782-14-7

 

 

 


 

                                     Guiné-Bissau

                                                                  feiten,  ervaringen en beelden